در نژاد مشترک ایرانیان و تورانیان - ۲

 

در نژاد مشترک ایرانیان و تورانیان - ۲

 

 

نژاد مشترک ایرانیان و تورانیان در شاهنامه / دکتر صفر عبدالله

در اينجا سخن از يكي بودن نژاد و ريشه ي آرياييان و تورانيان پيش از تقسيم شدن ايران به سه بخش است. مي توان بر اين گمان بود كه اين پيوند چندان نيز دچار گسستگي نشده بود؛ چنان كه در اوستا مي بينيم، به فروهر زنان و مردان توراني نيز درود فرستاده شده است. [9] با نگرش به نام هاي تورانيان كه در اوستا آمده است، ايراني بودن آنها به نيكي روشن مي شود. بسياري از مورخان بر آنند كه سكاييان خود را آريايي يا ايراني مي دانستند همين تورانيان بوده اند. درباره ي همبستگي ايران و توران در شاهنامه شواهد فراواني مي توان يافت. مانند:

1. پاسخ مادر سياووش به كاووس در مورد نژاد خود:

بدو گفت من خويشِ گرسيوزم

به شاه افريدون كشد پروزم

2. اينكه نسب كيخسرو از طرف پدر به واسطه ي سياووش به كيقباد، و سرانجام به فريدون مي رسد و از جانب مادر نيز تخمه ي افراسياب و سرانجام فريدون بود:

ز تخم فريدون و از كيقباد

فروزنده تر زين نباشد نژاد

3. آنجا كه پشنگ توراني نيز كيخسرو را فريدون نژاد مي داند:

كه چون او دلاور ز مادر نزاد

يكي مردِ جنگي؛ فريدون نژاد

4. در سخن گفتن پيران ويسه با سياووش و ترغيب او به زن گرفتن از توران:

سه اندر شبستان گرسيوزند

كه از مام و از باب اندر پروزند

نبيره فريدون و پيوند شاه

كه هم تاج دارند و هم جايگاه [10]

خلاصه در مورد پيوند ايرانيان و تورانيان، در شاهنامه صدها مثال مي توان پيدا كرد كه در حقيقت ريشه ي نژادي تورانيان را مي نماياند.

 

پی‌نوشتها

9. بنگريد به فروردين يشت، كرده ي 31، بند 143؛ يشت ها، گزارش پورداوود، ج 2، ص 108.
10. شاهنامه، همان، جلد 2، ص 484.

بن‌مایه: مناسبات مرزي ايران و توران به روايت شاهنامه ي فردوسي

 

--------------------------------------

+ سرزمین توران کجاست؟ (سرای دانای توس)

+در نزاد مشترک ایرانیان و تورانیان - ۱

+  گفت وگو با اميد عطايى فرد درباره پژوهش هاى ايران شناسی: ايران باستان را به آشوب كشانده اند

+ مشكل مالي هنوز مانع چاپ "شاهنامهء" استاد جنيدي است 

+ داستان ايران (گفتگو با استاد فريدون جنيدي)

+ شاهنامه ويرايش استاد فريدون جنيدي

 

ریشه‌شناسی بهشت و برزخ و دوزخ

 

ریشه‌شناسی بهشت و برزخ و دوزخ

 

کورش جوشن‌لو

 

بهشت، برزخ و دوزخ؛ این سه واژه به لحاظ معنایی با یکدیگر در ارتباط هستند. اما جالب این است که این سه واژه از لحاظ ساختار و ریشه ‌شناسی نیز با یکدیگر داری شباهت هستند. هرچند این هم‌سانی بیشتر در مورد "برزخ" و "دوزخ" به چشم می‌آید. اما بررسی‌های ریشه‌شناختی "بهشت" را نیز داخل این هم‌سانی می‌داند.

توضیح آنکه اصل واژه‌ی "بهشت" در دوران میانه زبان فارسی "وَهیشت اَخْو" بوده است. "وَهیشت" ترکیب شده است از "وه" و "ایشت". "وه" همان "بــِه" فارسی امروز است. و "ایشت" پسوند صفت برترین (عالی) است. "ایشت" و بیشتر "ایست" گونه‌ی فرسوده‌ی išta  ی فارسی باستان است که پسوند سازنده‌ی صفت برترین بوده است و کاربرد خود را در انتقال به دوران فارسی میانه کم‌کم از دست داده و در فارسی جدید نیز کاربردی ندارد. اما نیک می دانید که در زبان انگلیسی که زبانی هم‌خانواده‌ی فارسی است این پسوند امروزه بصورتest  همچنان سازنده‌ی صفت برترین است. مثلا در largest  و hardest . (هندو اروپایی = isto)

پس "وهیشت" به معنی برترین و  بهترین  است. اینک به سراغ بخش دوم واژه که در این ترکیب حذف شده است می رویم: اخو (axw). اخو به معنای "جهان " و یا "هستی" است و بنابر این معنای "وهیشت اخو" بهترین جهان یا بهترین هستی است.

و اما دوزخ. اصل واژه "دش اخو" بوده است. "دش" به معنای بد است و کاربست آن را هنوز در واژه‌هایی چون دشمن (بد‌اندیش) ‌و دژخیم (بد‌خصلت) مشاهده می‌کنیم. "اخو" نیز همانطور که گفته شد به معنای جهان است و بر روی هم "دوش اخو " به معنای جهان بد است.

برزخ نیز تشکیل شده است از "برز" و "اخو". "برز" ظاهرا به معنای "بلند" است و "برزخ" روی هم‌رفته معنای جهان بلندمرتبه را می دهد. ظاهرا این نام‌گذاری بخاطر اینست که برزخ هر چه باشد یک مرتبه از دوزخ بالاتر است؛ هر چند در مقامی پست‌تر از بهشت‌اخو قرار دارد.

در پایان بد نیست یادآور شوم جناب دکتر جنیدی در کتاب "نامه‌ی پهلوانی" (برگ 52) براین رای پای فشرده است که best  انگلیسی که جزء صفت‌های بی‌قاعده‌ی این زبان برشمرده شده است همان "وهیشت" یا "بهشت" فارسی است و همانطور که مشاهده می‌کنید معنای هردوی آنها نیز یکی است: بهترین.  

 

خط پهلوی - دکتر فریدون جنیدی

 

خط پهلوی

 

دکتر فریدون جنیدی

 

ابن الندیم نویسنده‌ی نامه‌ی گرامی الفهرست از قول روزبه پارسی (ابن مقفع) دانشمند بزرگ ایرانی می گوید که ایرانیان برای نویسندگی در رشته‌های گونه‌گون هفت نوع خط داشته‌اند که متاسفانه بیش از سه نوع آن خط‌ها برای ما باقی نمانده است.

وی نام آن خطوط را هم یادآور شده است. اما چون همه‌ی آن نام‌ها بخوبی خوانده نمی شود نام همین سه خط باقیمانده را بیاد بسپریم:

1- دین‌دبیره که برای نوشتن اوستا بکار می رفته و می‌رود. این خط دارای 44 علامت است و هم اکنون نیز کامل‌ترین خط جهان است و بجز از بعضی حروف مثل "ض" یا "ع" یا حروف اختصاصی زبان‌های دیگر که در زبان ایرانی نبوده از نظر واک‌های صدادار در جهان نظیر ندارد.

پس از آنکه اسکندر مقدونی کتابهای ایران را به آتش کشید بلاش اشکانی بدان‌هنگام که فرمان به گردآوری نسک‌‌های بازمانده از کتابسوزان را داد، بدان‌روی که دبیره‌ی کهن فراموش شده بود این دبیره را برای نوشتن اوستا که در آن زمان گویشی کهن بوده و نیاز به حروف ویژه داشته از روی خط هام‌دبیره و با افزودن برخی نشانه‌ها پدید آوردند.

2- آم‌دبیره یا هام‌دبیره که خط عمومی کتاب‌ها و نامه‌ها بوده ... الف‌بای هام‌دبیره با الف‌بای فارسی وجوه اشتراکی دارد که فراگیری آنرا برای فارسی‌زبانان آسان‌تر می‌کند. در الف‌بای زبان فارسی 15 علامت وجود دارد که برخی از آنان‌را با اضافه‌ کردن نقطه یا سرکج به صورتهای گونه‌گون می‌خوانیم. مثلا علامتی که حرف "ب" را مجسم می‌کند با تغییر نقطه بصورت "ت"، "پ" و "ث" نیز خوانده می‌شود. بهمین ترتیب علامات اصلی هام‌دبیره 14 تاست که با تغییر اضافاتی بالغ بر 24 حرف می گردد که برابر است با 24 حرف زبان فارسی.(1)

3- گشته‌دبیره که برای نوشتن سنگ‌نوشته‌ها، قباله‌ها، سکه‌ها بکار می رفته و شباهت با هام‌بیره دارد.

خط‌های دیگری مثل راز‌دبیره یا خط خسروی ... نیز بوده است که بر دست اعراب نابود شده است.(2)

 

پی‌نوشت

(1) حروف عربی مثل ض و ع مورد نظر نیست.

(2) گروهی گمان برده‌اند که فقط ‌هام‌دبیره خط پهلوی است. در حالی‌که همه‌ی انواع آن خط‌ها پهلوی بوده است و البته هرکدام نام ویژه‌ای نیز داشته‌اند و برای کار ویژه‌ای به کار می رفته‌اند. فردوسی نیز علاوه بر خط پهلوی که در همه شاهنامه از آن یاد شده از خط خسروی یا خط شاهان نیز با نام خط پهلوی یاد کرده‌است:

یکی نامه بنوشت بر پهلوی ××× برآیین شاهان خط خسروی

یا:

نبشتند بر نامه‌ی خسروی ××× نبود آن زمان جز خط پهلوی

بنا بر این دین‌دبیره و گشته‌دبیره نیز خط پهلوی هستند.

 

بن‌مایه : نامه‌ی پهلوانی / دکتر فریدون جنیدی/ چاپ دوم/ برگ 25-24 با اندکی جابجایی بخش‌های نوشتار و دخل و تصرف صرفا نگارشی

 

نمونه ای از هام‌دبیره

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

+ زبان پهلوی (سرای دانای توس)

+ دانلود فونت پهلوی (هام‌دبیره) به همراه راهنمای صفحه کلید

 

در نژاد مشترک ایرانیان و تورانیان-1

 

در نژاد مشترک ایرانیان و تورانیان - ۱

 

 

تور همان ترک نیست! / دکتر هوشنگ گنجه‌ای

شاخه‌هاي اصلي نژاد آريا يا اقوام اصلي آريايي عبارت بودند از: ايرها، تورها، سيريم‌ها (سلم‌ها «سلمان» يا سرمت‌ها يا سارامات‌ها)، سايتي‌ها1 و داهي‌ها2 كه در فروردين يشت، به روشني از آن پنج تيره نام برده شده و فره‌وشي‌هاي اَشوُن زنان و مردان سرزمين‌هاي مزبور به ترتيب بالا ستوده شده‌اند. (بند 143 و 144).

موطن اصلي آرياها در شمال خاوري آسيا و در عرض‌هاي بالاتر از 33 درجه شمالي بوده است. با سپري شدن دوران يخ‌بندان  (شرح آن در « ون‌دي‌داد» ـ فرگرددوم ـ بند 21 تا 42 ـ آمده است)، در اثر فوران جمعيت آرياها، زمين بر آنان تنگ مي‌شود. از اين رو، گروهي از آنان (ايرها)‏ راه جنوب باختري (نيم‌روز) را در پيش مي‌گيرند. به گفته‌ي « ون‌دي‌داد»، ايرها به پيشوايي «جم» پسر وي‌ونگ‌هان‏ سه بار به سوي نيم‌روز به حركت آمدند و هر بار، سه بهره از زمين را ‌گشودند.

آنان، نخست از سير دريا گذشتند و در آن سرزمين ساكن شدند و سپس از آمو دريا نيز گذشتند و در سرزمين‌هايي جاي گرفتند كه شايد همان‌هايي هستند كه در فرگرد يكم « ون‌دي‌داد» از آن‌ها نام برده شده است. در فرگرد يكم ـ بند سه، به روشني اشاره به آريا ويچ نخستين يا « آريا ويچ اصلي» است كه « اهريمن همه تن مرگ بيامد و به پتيارگي اژدها را در رود داي‌تيا بيافريد و زمستانِ ]فراگرفتن يخ تا 33 درجه عرض شمالي[ ديو آفريده را بر جهان هستي] جهان آريايي‌ها[، چيرگي بخشيد». آرياويچ، در اثر يخ‌بندان، چنان براي باشندگان آن سخت شد كه «در آن‌جا‏، ده ماه زمستان ]بود[ و دو ماه تابستان و در آن دو ماه نيز، هوا براي آب و خاك و درختان سرد ]بود[» (ون‌دي‌داد ـ فرگرد يكم ـ بند 4).

در اين صورت‏، مي‌توان اين گونه پنداشت كه ايرها، اين مهاجرت از ديگر تيره‌هاي نژاد آريا جدا شدند و سرزمين اصلي را به تورها، سلم‌ها، سايتي‌ها، داهي‌ها و ...، واگذاشتند. اين مهاجرت، شايد سده‌ها و هزاره‌ها به درازا كشيد و در دوره‌ي كيومرث يا كمابيش در سال‌هاي مياني سده‌ي هفتم پيش از ميلاد، به پايان رسيد. مي‌توان پذيرفت اشاره‌ي به اين مساله در فروردين يشت ـ بند 87 كه كيومرث « نخستين كسي است ... كه از او خانواده‌ي سرزمين‌هاي ايراني و نژاد ايرانيان پديد آمد.» به همين مساله است.

در نتيجه همان گونه‌ كه اشاره شد، ديگر تيره‌هاي آريايي پيش از مهاجرت پاره‌اي از آنان به هند و اروپا در همان سرزمين‌هاي شمال خاوري آسيا برجاماندند.

رفته رفته در اين سرزمينِ سخت و اين زندگاني بيابان‌گردي، ميان اقوام آريايي و اقوام اورال ـ و ـ آلتايي، آميزش‌هايي به وجود آمد كه نتيجه‌ي آن مردماني دورگه: از يك سو توراني و از يك سو اورال و آلتايي بودند. در شاه‌نامه با ظرافت به اين مساله اشاره رفته است:

بگفتا كه از مام، خاتونيم    زسوي پدر، آفريدو‌نيم

از سوي ديگر، در اثر اين آميزش، زبان دو گروه آريايي‌ها (تورانيان) و مردمان اورال ـ و ـ آلتايي نيز در هم آميخته مي‌شود. بدين‌سان، مي‌توان زبان  « تركي» را آميخته‌اي از زبان مردمان توراني آريايي‌نژاد و مردمان اورال ـ آلتايي دانست.(دنباله) 

 

 

---------------------------------------

+ سرزمین توران کجاست؟ (سرای دانای توس)

+ کارنامه شاهنامه‌پژوهی ملک الشعرا بهار

+روزهای هفته

+شاهنامه تصحیح دكتر "جلال خالقی‌مطلق" كه به اعتقاد بیشتر كارشناسان معتبرترین تصحیح حال حاضر از شاهنامه بزرگ فردوسی به حساب می‌آید ، اسفندماه 86 خورشیدی از سوی دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی عرضه می‌شود. 

مهم‌ترین رویدادهای ایران و جهان در چنین روزی

معرفی یک تارنما:

مهم‌ترین رویدادهای ایران و جهان در چنین روزی

دوستان عزیز با مراجعه به این تارنمای گران‌بها می توانید از رویداداهای مهم ایران و جهان در همان روز مراجعه (و یا روزهای دیگر) باخبر شوید. خوشبختانه این تارنها به زبان فارسی است.

مولف بزرگوار و دانشمند این گنجینه، دکتر نوشیروان کیهانی‌زاده می‌نویسد:"اين سايت مستقل و بدون كوچكترين وابستگي؛ هديه ناچيز مولف كوچك آن به همه ايرانيان، ايراني تبارها و پارسي زبانان است كه ايشان را از جان عزيزتر دارد ؛ و خدمتي است ميهني و آموزشي كه خدمت به ميهن و هموطنان تكليف و فريضه است كه بايد شريف و خلل ناپذير باشد و در راه انجام تكاليف ميهني نياز به حمايت مادي احدي نبايد باشد، و نخواهد بود. انتخاب موارد براي نگارش و عرضه در سايت نظرشخص مولف است."

-----------------------------------

+ حمایت از دانشجویان در  بند

+ درباره ي شاهنامه پژوهي /   گفت وگو با استاد مهدي قريب  

+ معرفی شاهنامه تصحیح استاد قریب

+فريدون جنيدي از پژوهش 30 ساله‌اش بر «شاهنامه» - گم‌گشته‌ي ايرانيان - مي‌گويد  

+هويت ايراني در شاهنامه/ ابوالفضل خطيبي   

واژه‌نامه‌ دهخدا در اینترنت

واژه‌نامه‌ دهخدا در اینترنت

دوستان عزیز مدتی است واژه‌نامه‌ی ارزشمند دهخدا بصورت آنلاین و رایگان در اینترنت قرار گرفته است. در سودمندی این واژه‌نامه در کار پژوهش‌های زبان‌شناختی، ادبی و تاریخی گفتگویی نیست. ضمنا گویا فرهنگ فشرده‌ی یک جلدی معین نیز در کنار این واژه‌نامه در دسترس است.

برای بهره‌گیری از منبع ارزشمند می توانید به این ‌آدرس مراجعه کنید.

این هم آدرسی دیگر.