خط پهلوی
دکتر فریدون جنیدی
ابن الندیم نویسندهی نامهی گرامی الفهرست از قول روزبه پارسی (ابن مقفع) دانشمند بزرگ ایرانی می گوید که ایرانیان برای نویسندگی در رشتههای گونهگون هفت نوع خط داشتهاند که متاسفانه بیش از سه نوع آن خطها برای ما باقی نمانده است.
وی نام آن خطوط را هم یادآور شده است. اما چون همهی آن نامها بخوبی خوانده نمی شود نام همین سه خط باقیمانده را بیاد بسپریم:
1- دیندبیره که برای نوشتن اوستا بکار می رفته و میرود. این خط دارای 44 علامت است و هم اکنون نیز کاملترین خط جهان است و بجز از بعضی حروف مثل "ض" یا "ع" یا حروف اختصاصی زبانهای دیگر که در زبان ایرانی نبوده از نظر واکهای صدادار در جهان نظیر ندارد.
پس از آنکه اسکندر مقدونی کتابهای ایران را به آتش کشید بلاش اشکانی بدانهنگام که فرمان به گردآوری نسکهای بازمانده از کتابسوزان را داد، بدانروی که دبیرهی کهن فراموش شده بود این دبیره را برای نوشتن اوستا که در آن زمان گویشی کهن بوده و نیاز به حروف ویژه داشته از روی خط هامدبیره و با افزودن برخی نشانهها پدید آوردند.
2- آمدبیره یا هامدبیره که خط عمومی کتابها و نامهها بوده ... الفبای هامدبیره با الفبای فارسی وجوه اشتراکی دارد که فراگیری آنرا برای فارسیزبانان آسانتر میکند. در الفبای زبان فارسی 15 علامت وجود دارد که برخی از آنانرا با اضافه کردن نقطه یا سرکج به صورتهای گونهگون میخوانیم. مثلا علامتی که حرف "ب" را مجسم میکند با تغییر نقطه بصورت "ت"، "پ" و "ث" نیز خوانده میشود. بهمین ترتیب علامات اصلی هامدبیره 14 تاست که با تغییر اضافاتی بالغ بر 24 حرف می گردد که برابر است با 24 حرف زبان فارسی.(1)
3- گشتهدبیره که برای نوشتن سنگنوشتهها، قبالهها، سکهها بکار می رفته و شباهت با هامبیره دارد.
خطهای دیگری مثل رازدبیره یا خط خسروی ... نیز بوده است که بر دست اعراب نابود شده است.(2)
پینوشت
(1) حروف عربی مثل ض و ع مورد نظر نیست.
(2) گروهی گمان بردهاند که فقط هامدبیره خط پهلوی است. در حالیکه همهی انواع آن خطها پهلوی بوده است و البته هرکدام نام ویژهای نیز داشتهاند و برای کار ویژهای به کار می رفتهاند. فردوسی نیز علاوه بر خط پهلوی که در همه شاهنامه از آن یاد شده از خط خسروی یا خط شاهان نیز با نام خط پهلوی یاد کردهاست:
یکی نامه بنوشت بر پهلوی ××× برآیین شاهان خط خسروی
یا:
نبشتند بر نامهی خسروی ××× نبود آن زمان جز خط پهلوی
بنا بر این دیندبیره و گشتهدبیره نیز خط پهلوی هستند.
بنمایه : نامهی پهلوانی / دکتر فریدون جنیدی/ چاپ دوم/ برگ 25-24 با اندکی جابجایی بخشهای نوشتار و دخل و تصرف صرفا نگارشی

نمونه ای از هامدبیره
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
+ دانلود فونت پهلوی (هامدبیره) به همراه راهنمای صفحه کلید


یکی از هدفهای سره گویی و سره نویسی این است که از